Strona Główna / Bestiariusz / Demony Powietrzne / Raróg – ptasi towarzysz Swaroga

Raróg – ptasi towarzysz Swaroga

Raróg – w słowiańskiej mitologii demon/duch związany z ogniem, dawniej być może bóstwo, które z czasem zostało zdegradowane do formy demonicznej. Najczęściej przybierał postać ognistego ptaka, będącego zwierzęcym towarzyszem Swaroga lub jednym z jego wcieleń.

raróg
Autor: yuki6

 

Według podań Raróg wykluwa się ze złotego jaja wysiadywanego przez człowieka całe dziewięć dni. Poza ognistą ptasią postacią (sokół, rzadziej paw bądź złoty kur) może się Raróg ukazywać także jako ognisty smok lub wicher. W kulturze ludowej został sprowadzony do roli malutkiego ptaszka (mieszczącego się w kieszeni), który przynosił szczęście – nie bez powodu zresztą, gdyż dawniej dostrzeżenie Raroga (pod postacią mknącego przez niebo światełka) oznaczało otrzymanie boskiego błogosławieństwa. Z drugiej strony potęga jego wzroku potrafi przemieniać ludzi w cudaków i dziwolągów, a nawet zabijać.

Jak już zostało wspomniane, Raróg mógł być zwierzęcym towarzyszem Swaroga lub jednym z jego wcieleń – wskazuje na to jego związek z ogniem oraz bardzo podobna nazwa. Tym samym słowiański demon ognia stawał się przeciwnikiem Żmija będącego pupilem boga podziemnego świata – Welesa. Niektóre podania przypisują Rarogowi zadanie strażnika krainy bogów, który trzymając w swych szponach klucz, strzeże wrót prowadzących do Wyraju/Prawii – słowiańskich zaświatów. Wydaje się to o tyle prawdopodobne, że w mitologii słowiańskiej dusze udające się do zaświatów bywają ukazywane właśnie pod postacią ptaków, tak więc ognisty ptak strzegący wejścia do raju zdaje się pewną logiczną konsekwencją.

raróg
Autor: yuki6

 

Nazwę ognistego ptaka wiązać można z awestyjskim „waragna” co oznacza nadprzyrodzonego sokoła. Natomiast A. Gieysztor doszukuje się pochodzenia Raroga w kręgu mitologii irańskiej. Część badaczy zauważa również pewną korelację z łacińskim rarum (ang. rare) oznaczającym „rzadkość” – a właśnie taką istotą jest słowiański ognisty ptak: nietypową, unikatową, niezwykłą. Ta teoria może mieć poparcie w powiedzeniu, które przetrwało do naszych czasów, chociaż jest dość rzadko używane. Brzmi ono „patrzeć jak na raroga” – czyli spoglądać na coś ze zdziwieniem, jak na coś niecodziennego, niezwykłego, rzadki okaz. W folklorze rosyjskim odnaleźć można legendę o Żar-Ptaku, której bohater może być wschodniosłowiańską wersją Raroga.

żar-ptak
Kadr z filmu „Żar-Ptak” (1984)

 

Historie o boskich bądź demonicznych ptakach odnaleźć można w wielu mitologiach. Najoczywistszym skojarzeniem jest tu oczywiście Feniks, ognisty ptak, który regularnie ginie i odradza się z popiołów. W przypadku Egipcjan występuje co najmniej kilka sokolich postaci bogów, jak chociażby Re (związany ze słońcem, czyli w pewien sposób także z ogniem) czy Horus. Słowianie natomiast mają swojego ognistego Raroga, który obecnie jest już nieco zapomniany, niemniej ciągle fascynujący. Na terenie Polski można czasem natknąć się na jeden z gatunków sokoła, znanego jako Raróg Zwyczajny, który jednak na obszarze naszego kraju nie gniazduje. W Górach Suchych (Sudety Środkowe) można natomiast wspiąć się na szczyt, który nosi dumną nazwę Raróg, a wysokość tegoż wzniesienia wynosi 745 metrów n.p.m.

 

Bibliografia

Gieysztor Aleksander „Mitologia słowiańska”

Szyjewski Andrzej „Religia Słowian”

Suchocki Jerzy „Mitologia bałtyjska”

Podgórscy Adam i Kazimierz „Wielka księga demonów polskich”

Dobrowolski Jacek „Rozprawa z Rarogiem”

Podobne wpisy:

O autorze Damian Winiarski

Absolwent Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ. Ekstrawertyczny introwertyk gaduła. Miłośnik solidnego treningu, muzyki wszelakiej (z naciskiem na ciężkie brzmienia), fantastyki (głównie książkowej) i piwnej rewolucji (Beergeek 'til death).

Sprawdź jeszcze to

latawiec latawica

Latawiec, Latawica

Latawiec i latawica to demony słowiańskie powstające z dusz poronionych dzieci oraz wisielców.  Jak większość …

2 komentarze

  1. Oj chyba skończę czytając tego bloga całą noc 😀 od jakiegoś czasu próbuje się dowiedzieć czegoś więcej o wierzeniach dawnych Słowian ale gubię się w naukowych podaniach, a tutaj wszystko jest jasne i czytelne, prawdziwy cud hahah na pewno zostanę stałą czytelniczką!

    • Damian Winiarski

      Dziękuję, bardzo mi to miło słyszeć! A w zasadzie czytać 😉 Staram się, żeby materiał był klarowny i przystępny dla wszystkich. Specjaliści mają wystarczająco dużo pozycji w słowiańskich tematach 😛

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *