Strona Główna / Bogowie Słowiańscy / Dziewanna – Pani łowów
biżuteria słowiańska

Dziewanna – Pani łowów

Tajemnicza bogini Dziewanna

Wśród panteonu słowiańskich bóstw znajdują się zarówno postacie, których kult potwierdzony jest wiarygodnymi źródłami, jak również takie, których istnienie w słowiańskiej mitologii poddawane jest przez badaczy w wątpliwość. Z pewnym żalem muszę napisać, że do drugiej z tych grup należy bogini Dziewanna.

dziewanna aleksijewicz szyszkin
Dziewanna. Autor: Andriej Aleksijewicz Szyszkin

Najpierw był Jan Długosz…

Jan Długosz był prekursorem badań nad słowiańskimi wierzeniami. Już w XV wieku stworzył dzieło noszące tytuł Roczniki, czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego. W tymże dziele szczegółowo opisał słowiańskich bogów i sposób oddawania im czci. Dzieło Jana Długosza, jako kronikarza cieszącego się dużą estymą, przez długie lata uważane było za wiarygodne źródło informacji. Jednak wraz z nadejściem XIX wieku narodził się pozytywizm, a wraz z nim dociekliwość i potrzeba oparcia wiedzy na pewnych źródłach i badaniach naukowych. Przedstawicielem pokolenia pozytywistycznych badaczy i historyków był Aleksander Bruckner, który jako pierwszy odważył się podważyć wiarygodność słowiańskiej mitologii Długosza. Co było do przewidzenia, spotkał się z ogromną krytyką przedstawicieli „starej szkoły”, jednak ziarno niepewności zostało posiane… Dziś większość badaczy nie uznaje Roczników… jako wiarygodnego źródła– ani w kwestii historii początków Piastów, ani słowiańskich wierzeń. W czym tkwi źródło problemu? Otóż część informacji – w tym tych dotyczących słowiańskich bóstw – nie znajduje potwierdzenia w średniowiecznych źródłach historycznych. Od czasu do czasu pojawiają się głosy w obronie wiarygodności słów Długosza w kwestii słowiańskich bogów. Jednak trzeba przyznać, że odzywają się one głównie ze strony osób zaangażowanych bardziej emocjonalnie niż naukowo w tematykę słowiańskich korzeni i wierzeń.

Dziewanna w interpretacji Jana Długosza

Ponieważ już pozwoliłam sobie na przydługi wstęp, powstrzymam się od opisywania poszczególnych bóstw według XV wiecznego historyka. Należy jednak wyjaśnić, że Długosz słowiański panteon oparł na wzorcu klasycystycznym. Odpowiedniczką Dziewanny była więc rzymska bogini Diana. Podobnie jak Diana, Dziewanna – bądź Dzewana -była dziewicą, nigdy nie wzięła sobie męża. Do niej należały lasy i gaje, w nich też zamieszkiwała. Zgodnie ze swym pierwowzorem była też boginią łowów i płodności. Według Długosza cześć bogini Dziewannie oddawały przede wszystkim matrony i dziewice, poprzez składanie wieńców przed jej posągiem.

dziewanna paulina sliwa
Dziewanna. Autor: Paulina Śliwa

Podział dychotomiczny – Dziewanna- Marzanna

W literaturze można się spotkać z rozważaniami na temat dwojakiej natury Dziewanny, której drugą osobowość miałaby stanowić Marzanna, symbolizująca zimę i śmierć. W tym dychotomicznym podziale Dziewanna stanowić miała uosobienie wiosny i życia. Na przykład James G. Frazer dostrzegał postać Dziewanny w obchodach święta zwanego gaikiem, gajem, maikiem, nowym latem, nowym latkiem lub turzycą. Według niego ludność wsi z przyniesionych z lasu roślin tworzyła lalkę zwaną Latem, Majem lub Narzeczoną, zaś w Polsce zwano ją właśnie Dziewanną. Lalkę tę obnoszono po całej wsi, świętując nadejście wiosny, przy czym uprzednio należało zatopić Marzennę. Jak jednak słusznie zauważa Andrzej Szyjewski, brak jest wiarygodnych źródeł potwierdzających istnienie bogini o dwóch obliczach.

dziewanna mrsseclipse
Dziewanna. Autor: mrssEclipse

Wyobrażenie bogini Dziewanny

Bardzo plastyczny opis bogini Dziewanny znajdujemy w pracy rosyjskiego autora – Grigorija A. Glinki. Jego twórczość światło dzienne ujrzała przed dwustu laty, zaś w 2011 roku zainteresowało się nią wydawnictwo Armoryka, tworząc kompilację prac dwóch autorów – Glinki i Andrieja E. Kajsarowa. Według Grigorija A. Glinki, ponieważ Dziewanna była boginią lasów i łowów, jej wygląd musiał należycie odzwierciedlać władanie nad tymi dziedzinami. Dziewanna przyodziana była w kunie futro i wiewiórcze skórki, zaś okryciem wierzchnim było futro niedźwiedzia, którego łeb stanowił nakrycie głowy bogini. Jej uzbrojenie stanowiły łuk, rohatyna i nóż. Przedstawiana była wśród ubitych zwierząt, w towarzystwie myśliwskiego psa, czasem z potrzaskiem w rękach. Jej świątynie znajdowały się w lesie, do niej o pomoc w łowach zwracali się myśliwi, a w ofierze składano część zdobyczy. Z kolei Andriej E. Kajsarow twierdzi, że wygląd Dziewanny jest niewiadomą, ponieważ w 965 roku posąg jej został zniszczony…

Dziewanna na polskich łąkach

Mało kto wie o tym, że pospolicie występująca na polskich łąkach i przy polnych drogach roślina o strzelistych łodygach i żółtych kwiatach, nosi wdzięczne imię dziewanna. Trudno powiedzieć, czy zioło to otrzymało swą nazwę na cześć słowiańskiej bogini. Niemniej trzeba przyznać, że dziewanna jest rośliną o dużych właściwościach leczniczych. Jej działanie wykorzystywane jest głównie we wspieraniu leczenia infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych, w walce z bólem, na obrzęki i stłuczenia. Podobno posiada też magiczne moce (choć wydaje się to trudne do weryfikacji), a z pewnością wykorzystywana była do ludowych wróżb, zwłaszcza tych dotyczących zamążpójścia, wierności małżeńskiej i miłości.

dziewanna pospolita dark mullein
Dziewanna Pospolita, Dark Mullein. Autor: Dluogs

 Bibliografia:

Frazer J.G., Złota Gałąź. Studia z magii i religii, Wyd. KR, Warszawa 2002

Glinka G. A., Kajsarow A. E., Dawna religia Słowian. Mitologia słowiańska i ruska, Wyd. Armoryka, Sandomierz 2011

Łowmiański H., Religia Słowian i jej upadek, Wyd. PWN, Warszawa 1986

Szyjewski A., Religia Słowian, Wyd. WAM, Kraków 2003

Podobne wpisy:

koszulki słowiańskie

O autorze Małgorzata Turant

Z wykształcenia pedagog specjalny, z zamiłowania mól książkowy. Uwielbia się uczyć i wzbogacać swoją wiedzę w różnorodnych dziedzinach. Wyznawczyni zasady, że na naukę nigdy nie jest zbyt późno.

Sprawdź jeszcze to

żmij

Żmij – jedno z wcieleń boga Welesa

Żmij – jedno z wcieleń boga Welesa Sylwetki słowiańskich bóstw rzadko bywają jednoznaczne i przejrzyste. …

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *